Hondarrak Bloga

Bernardo Atxaga Euskadi Irratian izan da: "Justizia da gauza bat; eta beste gauza bat da Justizia Espainian"

2019-04-15  ¦  Prentsa

Bernardo Atxaga Euskadi Irratiko Faktoria saioan izan da. Beste batzuen artean hiru gai nagusi izan dituzte hizpide: "Soinujolearen semea" filmaren estreinaldia, aurten argitaratuko duen liburu berria, eta idatzi nahi duen hurrengoa, Altsasuko auziaren inguruan harilkatua.

Madrilen gaia propio atera nahi zuelako iragarri zuen Altsasukoa. Datorren urterako proiektua da hori. Aurrez iritsiko da idatzita daukan nobela "Arriskuak eta tristeziak" izenburu izan lezakeena.

 

Bernardo Atxaga eta Oskar Alegria, Gutun Zuria Jaialdian

2019-04-08  ¦  Hitzaldiak

Hona hemen Gutun Zuria jaialdiko emanaldiaren bideoa.

 

"Denbora gainera etorri zait eta zentratu beharra daukat", elkarrizketa Ara egunkarian

2018-12-11  ¦  Elkarrizketak

Antoni Bassas-ekin elkarrizketa, Ara egunkariarentzat: El temps se m'ha tirat a sobre i em cal centrar-me.

 

"Arrautza, ou, huevo, oeuf, egg", hitzaldia Bartzelonan

2018-12-11  ¦  Hitzaldiak

Hitzaldia Bartzelonako Centre de Cultura Conremporànian. 2018ko azaroaren 21ean Linguapax kongresuaren bukaeran.

Zergatik dira garrantzitsuak hizkuntzak? Zer gertatzen da hizkuntza bat desagertzen denean? Aniztasun linguistikoaren garrantziaz hitzaldia-elkarrizketa. Aurkezlea, Isabel Sucunza.

DEBAT / Arrautza, ou, huevo, oeuf, egg Conferència de Bernardo Atxaga (VO Es) from CCCB on Vimeo.

..........................

Per què són importants totes les llengües? Què passa quan una llengua cau en desús o desapareix? L’escriptor Bernardo Atxaga compartirà les seves reflexions sobre la necessitat de mantenir i potenciar la diversitat lingüística al món en l’acte de cloenda de la trobada internacional de Linguapax.

A l’hora de parlar de la relació entre les diferents llengües del món, el primer que cal tenir en compte és el que Abdelfattah Kilito va expressar de manera metafòrica: les paraules són el contrari que el sabó. Com més s’utilitzen, més força adquireixen. La repetició n’és el motor. Què passa, doncs, amb les llengües que, per l’escàs nombre de parlants, o per la falta d’un poder polític o econòmic que les empari, no poden tenir un gran ús?

Les reflexions de l’escriptor Bernardo Atxaga clouran enguany la trobada internacional #Linguapax2018. Ciutats, arts i experiències de la paraula sobre la diversitat lingüística com a motor de creativitat i mitjà per al diàleg i la pau.

 

Prison de Mauzac

2016-01-12  ¦  Bernardo Atxaga

Artoa, haren zuztar altuak, haren hosto zabalak... eta zein atsegina zen soroetan barneratzea, zein suspergarria haietan bizpahiru orduz ezkutatzea dei-oihuei jaramonik egin gabe! Gero azkenean hurbiltzen zen BG, zeinek hasieratik jakiten baitzuen non geunden, eta esaten zigun ateratzeko lehenbailehen, iluntzen ari zuela eta iristear zegoela Basahuntza, piztia ikaragarria, gauez ume-harrapaketan ibiltzen zena.

  • Basahuntza! Basahuntza! - egiten zuen oihu bat-batean BGk artasoroaren ertzetik, kolpetik aurrean azaldu izan balitzaio bezala.

Basahuntza…

Umetako gordeketa kontu haiek ekartzen zizkidan gogora Périgueux hiritik Mauzac kartzelara zihoan bigarren mailako errepideak, ehunen bat kilometro, artasoroak alde batean eta bestean. Udara zen, 2013koa. Artoa ez ezik, berdetuta zeuden sagarrondoak eta hurritzak ere, loretan herrixka bazterretako gereziondoak. Belaze batean ahuntzak ikusi nituen, hamar buru inguruko taldea, hiru antxume tartean, txuri-txuriak, les chevreaux.

André eta biok bagenekien kartzela batera gindoazela, hilabete batzuk lehenago jasotako gutunak zehatz adierazten baitzuen Étranges lectures delako irakurketa-programaren puntu hori – “deux rencontres sont programmées avec les détenus de deux des établissements carcéraux de Dordogne, Neuvic-sur l’Isle et Mauzac”–, eta sinatua baikenuen formulario bat baimena lortu alde; baina paisaiaren mintzoa ozena zen, eta arindu egiten zigun eginkizunak eragindako kezka xorra.

Bidearen erdia-edo egina geneukanean, txofer zihoan irakasle erretiratuak, Jean Luc-ek, galdera egin zigun:

  • Badakizue zer kartzela mota den Mauzac? Esan dizuete?

Thierry, testuak irakurriko zituen aktorea, jakitun zen. André eta biok, ez.

Frantziako gaizkile sexualen kartzela nagusia zela jakinarazi zigun Jean Lucek. Azken-portu, gainera, kondenatuek bertan finitzen baitzuten beren kastigua. Handik, kalera. Baina askotan “gero arte” bat baizik ez zen izaten. Gaizkile sexual gehienentzat ezinezkoa zen beren joera naturala gainditzea. Ez zioten inori minik egin nahi; baina libre gelditu eta hilabete batzuetara berriro ekiten zioten umeak edota neskatoak zelatatzeari, gauez: “Zer egiten duzu hor artasoroan gordeta? Nahi al duzu karamelutxo bat?”. “Nor zara zu?”. “Ni? Basahuntza!”.

Mauzac lurralde zelai batean dago, à la campagne périgourdine. Eraikina zabarragoa eta irregularragoa balitz, ez balu angeluetan guardia-dorrerik, nekazari-enpresa baten kokagunea emango luke, zeren sailak eta soroak baitauzka inguruan, etxaldeak, arboladiak. Jean Lucek esan zigun preso batzuk egunero ateratzen zirela haietan lan egitera edota ofizio bat ikastera.

Kartzelaren albo bateko aparkamendura jo genuen. Atera ginen autotik: sailak eta soroak hutsik zeuden, eta halaxe etxalde atariak eta arboladiak ere. Arimarik ez. Mugimendurik ez. Arratsaldeko laurak ziren, eguzkiak itsutu egiten zuen gorantz begiratuz gero; baina ilunabarraren hustasuna sumatzen zen inguru guztian. Hustasunean, nagusi, kartzelako murrua. Murruan, izkina batean, ate bat, ez oso handia.

Presoen ordutegia desberdina zela esan zigun Jean Lucek. Azkar biltzen ziren, edo biltzen zituzten. Arratsaldeko seietan izaten zuten afaria.

Marie azaldu zen, gizarte-laguntzailea, eta Jean Luc eta biak dokumentazioa errepasatzen aritu ziren bizpahiru minutuz. Argal-argala gorputzez, haurdun zegoen, zazpi edo zortzi hilabeteko. Ematen zuen meloi bat zeukala soinekoaren azpian puntaka jarria.

Jabier Muguruzari behin irratian entzundakoa etorri zitzaidan burura: “likido amniotikoan bizi den umeari musika ederra aditzea komeni bazaio, pediatrek dioten bezala, nik Keith Jarrett-en Kölneko Kontzertua aholkatuko nieke emakume haurdunei”. Eta Marieren meloi puntadunak, zer? Piano doinuen ordez kartzelako ateen hots metalikoak edota bozgorailuetako marrantak entzungo zituen hark sarri.

Eman ziguten sarrera, eta dokumentazioa entregatu genuen lehen kontrolean. Oso gizon sendoak ziren poliziak, denak ere 1,90 ingurukoak, bizkar-zabalak. Batzuk atearen ondoan zeuden; besteak kabina batean, monitoreekin. Haietako baten pantailan, zuri-beltzean, palmondo baten irudia antzeman nuen.

Aurrenekoa izan nintzen metal detektorea zeharkatzen. Jarraian, Jean Luc eta André. Hurrena, Thierry, aktorea, eta hoska hasi zen orduan makina. Haren txistuak mina egiten zuen belarrietan.

Marieri begiratu nion. Ez zuen inolako keinurik egin, ezta eskurik jarri ere, babes modura, sabel gainean. Auskalo, agian pediatrak esana izango zion likido amniotikoak baretu egiten zituela soinu guztiak, eta baita eraldatu ere, kirrinkarik desatseginena ozeanoko balea baten deiaren pareko bihurtuz… Baina ez, seguru ezetz. Nolanahi den, Marieri ez zion ardura izan txistuak. Irribarrez jarraitu zuen miaketaren eszena: hanka eta beso zabalik Thierry, haren gorputzaren atalei ukituka polizia handi haietako bat.

Beste ate bat, eta kartzelaren patiora atera ginen. Parkea zirudien. Hantxe zegoen, haren hondarrean, ehun bat metrora, monitorean ikusitako palmondoa.

Jean Lucek azaldu zigun Mauzac une prison modèle zela, eta, patioak parke itxura bezala, zeldek etxe-gela arruntena zeukatela.

  • Frantziako kartzelarik modernoenetakoa da hau. Arindu egin nahi zaie sufrimendua presoei, ahal den neurrian. Gehienek urte asko daramatzate preso.

Patioan, parkean, gizonezkoak zeuden, multzoka eserita gehienak, zigarro-erretzen asko eta asko. Multzorik handiena petankan jokatzen ari zirenena eta haiei begira zeudenena zen. Guztira, patio osoan, berrehunen bat preso kalkulatu nituen. Palmondoaren oinean ez zegoen inor.

Marie jarri zen gure ilaran buru. Pauso gutxi batzuk eman, eskailera estu bat igo, eta hantxe geunden, liburutegian, berrogei metro karratu izango ez zituen gelan. Oso liburu gutxi zeuden apaletan, gehienak handikoteak. Mahaien ordez, pupitreak. Ez zen justu liburutegia, eskola baizik.

Bederatzi presok osatzen zuten entzuleria, hirurogeiren bat urte izango zituzten zortzik eta hogeita bost urte inguruko gazte batek. Txandal arinak zeramatzaten denek, grisak edo beltzak.

Mariek liburutegiaren ardura zeukan presoa aurkeztu zidan. Gizon egokia zen, ikusi berriak genituen poliziak bezain garaia, ile zuri ondulatukoa. Oso mugimendu solteak zituen, eta ardura gabe –avec nonchalance– esertzen zen hizlariontzako jarria zegoen mahaian. Txandalaren galtzak gerrian ondo estutu gabe zeuzkan, eta agerian gelditzen zitzaizkion batzuetan ipurmasail txuri-txuriak eta tanga gorria.

Ipurmasail txuri-txuriak; baina haien zuritasuna ez zen Périgueuxetik gentozela errepide alboan ikusitako antxumeena. Pintore batek esan zidan behin: “mila zuri mota daude, denik eta kolorerik zailena eta zehatzezinena da”.

Mariek ekitaldiaren berri eman zien presoei. Thierry Lefever aktoreak testuak irakurriko zituen; André Gabastou, itzulpengintzaz arituko zen; nik, berriz, idazlearen lan egiteko modua azalduko nien, eta, azkenean, ondo iruditzen bazitzaien, poema bat errezitatuko nuen euskaraz.

– Sekula entzun al duzue euskal hizkuntza? – galdetu zien.

Tabako erretzaileen aurpegi mehartua zeukan preso batek baietz esan zuen, Baionan bizi izandakoa zela. Beste batek, burusoila, aurpegi-borobila, guri-guria gerriz gora hala nola egon ohi diren oso argal izandakoak gizentzean, pozik entzungo zuela esan zuen niri zuzen begira, bai hizkuntza eta bai poema, eta ea poema frantsesez ere errezitatuko genuen, berari poesia asko gustatzen zitzaiola eta. Preso bibliotekariak ozenki hartu zuen hitza, entzule guztiek aditzeko moduan: euskara ez zela latin hizkuntza, eta haren jatorriari buruzko azalpenak entzun nahi zituela saioa bukatu baino lehen. Gainerako presoek estatuak ziruditen beren pupitreetan. Mutil gazteak, izkina batean eserita, lotsatua zirudien. Eskua eskuaren gainean, kiribildu egiten zituen aldika, haietan krema hidratatzaile bat igurzten ari balitz bezala.

Thierry aktore trebatua zen. Programaren bio laburrean zioenez, ikuskizun bat zeukan Kerouac-en testuekin, eta asko ibiltzen zen Frantzia guztian. Zutitu eta Le fils de l?accordéoniste liburuko hasiera irakurtzen hasi zen:

“C'était le premier jour d'école à Obaba. La nouvelle maîtresse passait de pupitre en pupitre, la liste des élèves à la main. Et toi? Comment t'appelles-tu?…”

Ozen irakurtzen zuen, ziurtasun handiz. Estatuak bezalako preso batzuek betaurreko kristal-ilunak zeramatzaten, eta begiak haien atzean gordeta jarraitzen zioten Thierryren jardunari, besoak gurutzatuta. Bibliotekariak eta aurpegi borobilekoak, lehen ilaran jarrita, arreta handiz. Gazteak, lurrari begira eta eskuak kiribilduz. Jean Lucek, zutik, atzeko paretan apoiatuta. Mariek ere zutik. Bere haurrak –“meloiak”, pentsatu nuen nik une hartan ere–, likido amniotikoaren baketik.

Guztira, atal batetik bestera pasatuz, hogeita hamarren bat orrialde irakurri zituen Thierryk, ia ordubete. Luze egin zitzaidan. Presoek txalo egin zioten bukatu zuenean, estatuek ere bai. Aurpegi borobilekoak irakurketaren azken atala komentatu zuen, Mort de Lubis. Oso hunkigarria egin zitzaiola esan zuen.

André eta biok hartu genuen Thierryren tokia. Desenkusatu nire frantses traketsagatik, eta, batez ere, euskal gizarteak XX. mendean izandako aldaketaz aritu nintzen. Andrék, berriz, itzulpenaren historiaz jardun zuen, eta, ikusia baikenuen Essais-en lehen edizio bat Périgueuxeko liburutegian, Michel de Montaigneren kasua hartu zuen adibide.

Galderen txanda heldu zenean preso bibliotekariak euskararen jatorriaz galdetu zidan, agindu bezala; aurpegi borobilekoak, berriro ere, Lubisen heriotza izan zuen gai.

Luze gabe, denbora gutxi geneukala jakinarazi zigun Mariek. Seietara zihoan. Poemaren unea zen. “Hitzen heriotza eta bizitza” irakurri nuen euskaraz, eta Thierryk segidan frantsesez. Txalo egin zuten bederatzi presoek.

Galleta industrialen pakete batzuk eta nescafé termo pare bat geneuzkan zain bazterreko mahai batean, eta bi preso –bi estatua betaurrekodun– haiek zerbitzatzen hasi ziren.

Aurpegi borobilekoa hurbildu zitzaidan. Begi motelak zeuzkan, begirada ahula. Eskua luzatu zidan, eta bostekoa eman genion elkarri. Nire frantsesa ona zela esan zidan, ez izateko horrekin kezkarik. Nik ez nekien zertaz jardun.

  • Zer moduz hemen? -galdetu nion azkenean-. Oso kartzela ona dela esan didate, une prison modèle. Sarreran patioa ikusi dut. Oso parke polita palmondoarekin. Eta futbol zelai bat ere ba omen daukazue.

Hitz tontoak, noski. Aurpegi borobilekoak hasperen egin zuen.

  • Bai, konparazioan ona da. Baina gogorra da, askatasun eza gogorra da. C?est dure, la manque de liberte c?est dure.

Begiak itxita egon zen hiruzpalau segundoz.

  • Barkatu. Zenbat urte daramatzazu kartzelan? —galdetu nion.
  • Dix-huit —esan zidan—. Hamazortzi.

BGk Basahuntz ume-harrapariarekin mehatxatzen gintuenean, nik neuk idi tamainako ahuntz bat imajinatzen nuen, kokotseko bizarra zintzilik. Mais non.

Bibliotekaria altxatu egin zen bere pupitretik, eta oraingoan ere agerian gelditu zitzaizkion ipurmasail txuri-txuriak eta tanga gorria.

  • Euskarak ba al du loturarik iberoen hizkuntzarekin?— galdetu zuen hurbilduz. Ordurako André ere alboan genuen, eta berak ekin zion erantzunari. Autrement aldizkariak Euskal Herriaz argitaratutako monografikoa zuzendu zuenetik, ni baino jantziago zegoen gai horretan.

Preso gazteak eserita jarraitzen zuen, ezer hartu gabe. Eskuak geldirik zeuzkan orain, baina oin bat etengabe mugitzen zuen. Hizketan hasi nintzen berarekin. Zenbat urteko zigorra zeukan galdetu nion.

  • Pas beaucoup, six ans—erantzun zidan—. Ez asko. Sei urte.

Barreiduri makal batek hartu zion aurpegia.

  • Gainera, egunero ateratzen naiz sorora edo basora. Lan egiten dut —gehitu zuen.
  • Zer ondo! —esan nion. Pentsatzen nuena.

Txirrinak jo zuen. Afaltzeko ordua zen. Elkar agurtu genuen.

Patioan mugimendua zegoen. Petanka jokalariak kutxa batean gordetzen ari ziren bolak. Preso gehienak, ehundik gora, barrakoietara zihoazen ilara ez oso lerrotuan. Lehen atea ireki zain geundela, zaborrontziak garraiatzen zituzten hiru gizon pasa ziren gure albotik. Ez genituen agurtu, beraiek gu ere ez. Atea zabaldu zen, eta polizia erraldoiak pasoa eman zigun. Azkar jaso genituen sarreran utzitako poltsak, eta kanpora atera ginen. La liberté.

Aparkamenduan Mariek muxu eman zigun denoi, eta Jean Lucekin Étranges lectures programa komentatu zuen tarte batez. Gure desio ona adierazi genion guk, ondo joan zedila dena haurra jaiotzean.

Ilunabarrak errepidean harrapatu gintuen. Argi ahularekin muinoek handiagoak ematen zuten, zuhaitzek trinkoagoak, soroek eta sailek sakonagoak. Périgueuxera hurbildu ginenerako gaua zen ia, eta artoaren zuztar eta hostoek halako ore ilun bat osatzen zuten.

 

Volcanos of Nevada

2008-05-06  ¦  Nevadako egunak

Gure izebei, eta gure amei berdin, izugarri gustatzen zitzaizkien Mugatseko festa haiek, zeren, umetan entzundakoa zehatz aipatuz, "mandioaren egurrezko zorua gora eta behera hasten baita dantzan saltoka dabilen jendearekin, eta hain gazte ez garenok ere arin ibiltzeko modua izaten baitugu". Nik ere probatu nuen mandio hura, baina korri egiteko bakarrik. Hanpadura piska batekin esanda, koltxoi baten gainetik ibiltzea bezala zen.

Joan den apirilaren 26ko gauean, ordenagailuaren aurrean nengoela, buruak Mugats hartara alde egin zidan bat-batean. Oroitzapenak festaren xehetasun nagusiak ekarri zizkidan bata bestearen atzetik, garden eta bizi: piper gorri kaxkartuez hornitutako oilasko errearen irudia; dantzarien kriskitin-hotsa eta Muttubiyaren ahotsa ene maitia zer dezu kantatzen; orduko neska urrikalgarriak janzten zituzten soineko eta soinekondoen kaida latza; baita, azkenez, ezer baino indartsuago, egurrezko zoruaren mugimendua ere.

Une hartantxe jabetu nintzen, oroitzapenaren azken hariarekin. Renon nengoen, eta ez Ernioko bidean; ez zen festarik, baizik eta lurrikara. Une batez, umetako beste oroitzapen bat etorri zitzaidan gogora, 1960 inguruan Euskal Herrian izandako lurrikararena. Inguruetako txakurrak zaunka hasi ziren beren onetik aterata, eta horregatik jakin genuen, aurreneko dardarak hasi baino lehen ere, zerbait bazela. Baina Renon ez da txakur zaunkalaririk. Ustekabean harrapatu ninduten astinduek.

Trenarena bezalako burrunba batek hartzen zuen etxe guztia. Mahai gaineko lanpara pendola bat bezala zebilen. Leihoko estoreen sokak, beste horrenbeste. Eta gehiena mugitzen zena, bere astunean, hozkailua. Kalean, garrasiak.

Erlojura begiratu nuenean hamabiak hogei gutxi ziren. Familia guztia esna zegoen ordurako, eta -hanpadura pixka batekin esanda, oraingoan ere- mundua zaintzen aritu ginen denok hamar edo hamabost minutuz. Baina mundua, itxuraz, loak hartuta zegoen berriro. Eta gu ere lotara joan ginen.

Goizaldean bere lekuan jarraitzen zuen denak, eta blue bird esaten zaien txori luma-urdinak egunero bezala zebiltzan etxearen atzeko lorategian, zuhaitzen adarretatik lurrera eta lurretik zuhaitzetara. Alde bakarra, lorategian Bill Douglass zegoela bere muino gaineko etxetik jaitsita, hizketan lorazainarekin.

Eszenak lasaitu egin ninduen. Izan ere, Bill Douglassek gu bizi garen etxea oparitu zion Center for Basque Studies-i; eta arduratu ere, bera arduratzen da oraindik - gratis et amore - haren hainbat premiez. Beraz, normala zen dena. Gurpilak jiraka jarraitzen zuen.

Reno Gazette-Journal eskuan nuela inguratu nintzaien, eta, noski, lurrikaraz hasi ginen. Egunkariak zioena zuzendu zuen lorazainak segituan. Ez zela 4.9-ko intentsitatekoa izan, baizik eta 4.7koa. "Ehun urte izango ditu -esan zuen berriz Bill Douglassek etxearen sendotasunaz galdetu nionean- eta ez da oraindik erori." Barrezka jarraitu zuen hizketan: "Denarekin gertatu zarete hemen. Inoiz ez bezalako elurrak, haizeak, hotzak, kriskitin-sugeak eta hartzak ere bai inguruan, eta orain gainera lurrikarak. Nik uste Euskal Herrira itzultzean belaun biko jarri eta muin emango diozuela hango lurrari Bizirik atera gara! esanez".

Uste hark mereziko zuen agian komentario zuzenago bat, baina bezperakoa kontatzea erabaki nuen: "Ba, lokartu egin nintzen ordenagailuaren aurrean, eta ametsetan Mugats izeneko baserri bateko festan nengoela iruditu zitzaidan…"

Bill Douglass Center for Basque Studies-en lagun da oraindik, baina azken aldi honetan ekologiaz eta arrantzaz idazten du oroz gain, ez euskaldunei buruz Death in Murelaga argitaratu zen garaietan bezala. Hala ere, Euskal Herria bisitatzeko gogo izpi bat sumatu nion. "Nik ere jan nuen behin zuk diozun bezalako oilasko errea Lesakan. Piper gorri kaxkartuekin hornitua zegoen hura ere", esan zuen. Anthony Burgessen juzku bat aipatuz erantzun nion: "Abertzaletasuna, herrimina, sorterriarekiko maitasuna…denak ere janariarekin lotuta egoten omen dira. Agian horregatik izan da hain enkomiastikoa oilasko errearen deskribaketa". Pentsatzen geratu ginen biok, tarteka aberriaz, tarteka oilasko erre piper gorri kaxkardunaz.

Txori urdinak oso petralak dira, eta gu lorategitik uxatu nahian zebiltzan beren karraka ahotsarekin. Joan beharra zegoen handik. Elkarri agur esan aurretik, lurrikararen gaiari heldu genion berriro. "I have my own opinion about that", esan zuen lorazainak keinu eszeptikoz, Reno Gazette- Journalen azalean hatza. Ez zuen berak sinesten egunkariak -Don Beldurrek hemen duen laguntzailerik handienak- adierazten zuena, hots, lurrikarak "txartu" egin daitezkeela, adituek 6 intentsitateko bat iragarri dutela. "Niri ere hala iruditzen zait, ez dela larriagorik izango -lagundu zion Bill Douglassek-. Azken batean, Nevadan ez dago sumendirik."

Inork gutxik ezagutuko ditu Mendebal honetako desertu eta mendiak Bill Douglassek bezain ondo, eta iritzia erabakigarria iruditu zitzaidan.

Arratsaldean, egunero bezala, umeek koloreetako paperekin itzuli ziren eskolatik, eta haietako batek mezu bat zekarren lurrikara arriskuaren aurrean hartu beharreko neurriekin. Posta elektronikoaren kutxan, berriz, unibertsitateko arduradunek bidalitako mezu bat zegoen, arauekin hura ere: linterna bat eduki behar genuela eskura, eta ura, eta janaria, eta kendu egin behar genituela hormetatik gauza jauskorrak, eta etxea dardarka hasiz gero babes lekurik onena sarrerako atearen hutsunea zela, edo bestela mahai azpia.

Gauean beste astindu bat sentitu genuen, oso laburra, eta arauei jarraiki hormak hustu genituen ohera joan aurretik. Ametsetan hasi nintzen loak hartu bezain azkar. Areto batean nengoen, Renoko Arte Modernoko eraikuntzan agian, eta Bill Douglass bere azken liburua aurkezteko lanetan ari zen. Ezin nuen liburuaren azala ikusi, baina azkenean begiak luzatu eta lortu nuen. "Volcanos of Nevada", horra liburuaren izena.

¦ 3 erantzun
 

Beldurra han ere

2008-04-07  ¦  Nevadako egunak

Baina panelak ez zuen zerikusirik ikuskariekin. Letra larri-larrietan, rectal eta cancer hitzak zeuden idatzita. Letra txikiagoetan, errebisio bat egitearen komenentzia eta klinika baten norabide eta telefonoak.

Euskal Herritik etorri berria zen adiskide bat zihoan gurekin, eta Estatu Batuetako jendeak beldurra irensten ikasi beharra zeukala adierazi genion. Publizitate agresiboaren kariaz, ikusi berria zuen bezala, baina baita lege-salaketen aurrean defenditzeko premiagatik ere. "Abokatuen beldur dira hemen publikoarentzat lan egiten duten erakunde edo enpresa guztiak -esan genion-. Horregatik, joaten zara adibidez izotzean patinatzera, eta ikusten duzun lehen iragarpenak zure gogoz zaudela han gogorazten dizu, eta erorketa fatalik gertatuz gero zu zeu bakarrik izango zarela erantzule".

Kasurik kasu, azkenean kontatu egin nion black widow armiarmaren gorabehera ere. Ez erabat serio halere. Arratsalde eguzkitsua zen, hiriko liburu-denda erraldoi bat ikustera gindoazen, ez zen beldurraz gogoeta luze bat hasteko unea.

"Han ere beldurra pasatzen da -esan zuen bat-batean Euskal Herritik bisitan etorritako kideak-. Batez ere orain, ETA berriro hasi dela. Nik neuk ere autoaren azpian begiratzen dut inora abiatu aurretik. Eta igerilekura joaten naizenean, bide desberdina hartzen dut aldiro. Oso penagarria da niretzat. Beldurrarekin bizi beharra azkenekoa da".

Ez genuen imajinatzen gure kide hura mehatxupean egon zitekeenik. Beste hamaika politikariren parekoa da bera, ezkerreko alderdi batekoa, ez oso ezaguna. Bere aitorpenak Euskal Herrian utzitako errealitatea ekarri zigun gogora, Nevadan gaudenetik atzendua daukaguna, eta zapuztu egin zigun arratsalde eguzkitsu hartako poza.

Juan Jose Arreola

Berak idatzitako ipuina itzuli eta handik hogei urte ingurura ezagutu nuen pertsonalki, literatura fantastikoari buruzko jardunaldi batzuetan. Mahai inguru desberdinetan suertatu ginen, eta entzutera joan nintzaion. Argal-argala eta txikia zen, eta traje gris batekin jantzita zihoan. Ile txuria kiribildu egiten zitzaion buruan.

Ezagutu ditut modu liluragarrian hitz egiten duten hainbat pertsona, tartean Oteiza eskultorea eta Carlos Casares idazlea, baina inor ez Juan Jose Arreolaren parekorik. Esan zidaten sasoi hartan futboleko partiduen kontalari zela Mexikoko telebistan, baina -hau da detailea-zelaiari eta jokoari bizkar emanda egiten zuela lana. Arrakasta handiarekin, egin ere. Ez nintzen harritu.

"A mí me llaman no más el kafkita de Zapotlan", azaldu zuen bere jardunaren hasieran. Hiru ordu laurden geroago hizketan ari zen artean, eta mahai inguruko zuzendariak bukatzeko eskatu zion, beste hiru hizlariak zain zeudela. "¿Cómo! -hots egin zuen Arreolak -. ¿Pretende usted que deje la palabra ahora que la tengo? Pues, ¡de ninguna manera!". Eta hizketan jarraitu zuen ordena arazo bat sortuz.

Afaldu eta gero, berarekin hizketan, arbasoak Aretxabaletakoak zituela esan zidan. Nik erantzun nion sasoi hartan Espainian zegoen futbol jokalaririk baliotsuena ere, Zubizarreta, Aretxabaletakoa zela. Gure arteko hizketaldiak, ordea ez zuen aurrerabiderik izan, zeren eta mahai inguruko zuzendariak, mendekuz seguru asko, goizeko ordena arazoa gogoan, beragan eragina izandako idazleez galdetu baitzion. "Kafka alde batera utzita, noski", zehaztu zuen.

La migala

Ipuina irakurri gabe neukan itzuli nuen garaitik eta buruz egin nuen, nahiz oker egongo zela sumatu, haren azken lerroen aipamena: "Hartara, infernu berriarekin, ahaztu egiten zitzaidan infernu okerrago bat, Beatrizen ausentziarena".

Zuzen dezadan orain okerra. Hauxe da Arreolak ipuinari emandako bukaera zehatza: "Entonces, estremecido en mi soledad, acorralado por el pequeño monstruo, recuerdo que en otro tiempo yo soñaba en Beatriz y en su compañía imposible".

Beste oker bat, larriagoa

Hauxe idatzi nuen black widow edo migalari buruzko kronika egiterakoan:

"Kontua da -kontua izan zen- umeen eskolako liburutegian Nevadako arrastari eta intsektu pozoitsuei buruzko liburutto bat aurkitu nuela, eta hantxe ikusi, eskorpioiaren eta musker zapal baten artean, black widow edo migala baten argazkia. Hala zioen azalpenak: "Garajeetan edo harri artean egoten da, eta bere hozka ez da sentitu ere egiten. Mintsu uzten du hozka egindako gorputzaren tokia, eta eragiten ditu hainbat arazo nerbio sisteman, baina normalean hiruzpalau egunetan desagertzen dira sintomak". Horixe zen guztia, eta hortik aurreragokoa, bai Arreolaren ipuineko pertsonaiaren sufrimenduak, bai nireak, bai cowboy exterminatzaileen argudioak, bai jendearen artean zabaldutako usteak, ez ziren errealitate, baizik eta phantasma. Baina, zein hedadura zuen phantasmak! Zein lan handia egiten zuen beldurrak!

Aitortu beharra daukat. Eskolako liburua ez zegoen ondo informatuta. Begiratu dut medikuen vade-mecum batean eta black widow armiarmaren hozka oso larritzat jotzen da. Ez ditut xehetasunak emango; bakarrik esango dut bai Arreolak, bai exterminatzaileek, bai jendearen artean zabaldutako usteek, arrazoi dutela. Eta armiarma hori ez ezik, besteak ere, azkazal erdia diren armiarma marroi mantxa beltzekoak, ez direla intsektu zerutiarrak.

¦ 5 erantzun
 

Beldurra (II) - Armiarme beldurgarria

2008-04-04  ¦  Nevadako egunak

Gizon baten erabakia azaltzen zen ipuinaren hasieran, armiarma pozoitsua nonbait erosi eta bere gelan libratzekoa, eta ondorenean haren beldurra ohera sartu eta argia itzaltzen zuenean, non ote zebilen zomorroa, hurbil ote zeukan, aditzen zituen hots txikiak hark eragindakoak ote ziren. Gaua joan eta gaua etorri, egoerak okerrera egiten zuen, eta beldurraren insomnioa nagusitzen zen gizonaz; azkenean, infernuaren pareko leku bihurtzen zitzaion gela, eta erabaki absurdoaren arrazoia jakiten genuen irakurleok: "Hartara, infernu berriarekin -zioen ipuinaren azken lerroak- ahaztu egiten zitzaidan infernu okerrago bat, Beatrizen ausentziarena".

Ipuina Juan Jose Arreola idazle mexikarrarena zen. Haren titulua, armiarmaren izena: La migala. Duela hogeita hamarren bat urte euskarara itzuli eta Pott aldizkari hartan argitaratu nuen.

Ahaztua neuzkan, noski, gaztetan itzulitako ipuina eta haren muina, migala, eta black widowa ere ez neukan gogoan; baina gure etxetik pasa zen norbaitek armiarma mota hura ugaria zela Nevadan esan zigun, eta deitu al genien exterminator izeneko espezialistei. Guk ezezkoa ematean, eta galdetzean zer eginkizun zuten exterminator haiek, etxea zomorro haietatik libratzea zela erantzun zigun. "Zomorro gehienak ez dira txarrak, baina armiarma hori bai. Alargun beltza pozoitsua da". Noraino zen pozoitsu galdetu nion, eta berak umeengatik azaldu zuen kezka. "Nik uste pertsona nagusiak ez dituela hiltzen, baina umeak… agian bai".

Izerdia esku ahurretan, armiarmak etxean izan zitzakeen sarrera zuzenak kalkulatu nituen buruz. Gutxienez, leihoak kontatzeke -itxita edukitzeko erabakia orduantxe hartua bainuen-, hiru ziren, eta haietako bat, lorategikoa, bereziki arriskutsua. "Nolanahi ere, oso errazak dira ezagutzen. Hatz txikiko azkazalaren tamaina izaten dute, eta oso beltzak dira, sabelean mantxa gorri batekin". Exterminator haietako baten telefonoa behar nuela adierazi nion. Ordurako, nire irudimena Arreolaren ipuineko protagonistarena bezala zegoen, eta aukera desberdinak erakusten zizkidan etengabe. Armiarma sasoia zenez -udazkena-, etxean ote geneukan ordurako? Eta ez al zitzaion kristal bat falta sotoko leihatilari? Ez al zuten armiarmek liburuen eta paperen babesa maite?

Ez nuen esan toreroarena -¡Dejadme solo!-, baina umeen gelan sartu, atea itxi eta zoko guztiak miatu nituen. Azkazal tamainako armiarma beltz mantxa gorridunaren partez, azkazal erdia zen armiarma marroi mantxa beltzeko bat aurkitu nuen, eta, aitortu beharra daukat, hantxe bukatu ziren haren egunak. Baina ez nintzen neu izan, Don Beldur izan zen.

Egun gutxi batzuk geroago -itzulinguru bat egitera noa, hartuko dut berriro armiarmaren haria-, Virginia City inguruko deserturantz eraman gintuzten Urza-Laxalt familiako lagunek truck apropos batean. Han genbiltzala, zaldi basatiei eta Kristo aurreko indioen petroglifoei argazkiak egiten, hasi ginen canyon edo haitzarte txiki batera jaisten harririk harri, eta umeetako batek hots egin zuen bat-batean: "Marakak!". Osatzen ari zen artean galdera nire buruan -zer maraka? Nola marakak hemen, arimarik gabeko paraje honetan?- Monique Laxaltek eskuak altxa zituenean gelditzeko adieraziz: "A Rattlesnake!". Airean jaitsi ginen haitzartean behera. Esaten zuten txartelek kriskitin-sugea shy, lotsatia, zela, baina, hola esatearren, gu gehiago.

Monique Laxalten aitona, Dominique, Zuberoara joan zen bisitan Nevadako mendietan berrogei urtez artzain ibili ondoren, eta eskuko poltsan eraman nahi izan zituen gauzen artean berak hildako kriskitin-sugeen azalak zeuden. Familiarentzako eta bere garai bateko lagunentzako opariak ziren. "Baten bat ikaratuko zen haien aurpegia ikustean", esan nien ibilera kideei. Ordurako Virginia Cityko saloon eraberritu batean geunden, eta Dominiquek Euskal Herrira eramandako suge-azalak bezalakoak ikusten genituen bitrina batean. "Artzainen amets gaiztoa zen -adierazi zidan Monique Laxaltek-. Uda iritsi eta gaua aire zabalean pasa nahi zutenean ere ez ziren sekula lurrean etzaten. Lau hankako etzaleku bat egiten zuten aurrena, eta haren gainean jartzen ziren lotara".

Hartan, armiarmaren hariari heldu nion berriro. "Zeinek du arrisku handiagoa, suge honek ala alargun beltzak?", galdetu nien. Haiek uste zuten sugeak zuela. "Baina alargun beltzaren hozka ere oso txarra da", gaineratu zuen norbaitek. Nire kezka azaldu nien orduan. Etortzekoak genituela exterminator batzuk, baina ez zirela azaltzen. "Nahi baduzu bihar bertan deituko diet nire etxea zaintzen dutenei", esan zidan Moniquek. Baietz erantzun nion, suge baten begietan begiak. Litekeena armiarmak suge hark baino arrisku txikiagoa izatea; baina, zerk ez?

Bi egun geroago, jo zuten atea eta hantxe zeuden bi exterminatzaileak. "Hi! How are you?", esan zuten biek batera euskaldun batzuek ieepa! esan izango zuten moduan, eta aurrera egin zuten bere ontzi eta hodiekin. Hamar bat pauso luze, eta egina zeukaten etxearen ideia bat. Armiarma baten ikuspuntutik, noski; etsaiaren lekuan jarrita.

Sendoak ziren, "6 oin garai" John Wayne bezala, eta Virginia Citytik bertatik zuzenean etorritako cowboyak iduriko zuten sonbreirua jantzita eduki izan balute. Ontzietako mama arroxari eragiten zioten bitartean, galderak egiten zizkiguten, ozen egin ere: "Nongoak zarete? Zer moduz Nevadan? Gustatzen al zaizue Far West hau?". Baietz erantzun genien guk, jendea atsegina zela Nevadan. "Izango ez da ba! -haiek-. Guri begiratzea besterik ez dago!" Algara egin zuten biek. "Basques zarete, beraz -gaineratu zuten aurpegia argitzen zitzaiela-. Ezagutzen al dituzue Renoko jatetxe euskaldunak, Luis Corner, Orozko…? Apartak dira! Gu askotan joaten gara."

Estatu Batuetako beste etxe askok bezala, gureak ere hutsune bat dauka pasilloan burdin sare batekin estalia, eta handik etortzen da, hodi zabalean barrena, kalderak epeldutako airea. Pasa nintzen haren gainetik eta burura etorri zitzaidan ez nuela armiarmaren sarrera-bide hura gogoan hartu. Keinuren bat egin nuen, nonbait, eta exterminatzaileetako batek, cowboy itxura handiena zeukanak, nire pentsamendua irakurri eta, hola esatearren, argudio etsigarri bat disparatu zuen bizkor: "Oh, man! -esan zuen-. Armiarma hori edozein zirrikitutatik sartzen da. Baita ate azpitik ere".

Gure etxeko ate gehienak ez daude bere erroetan tinko, eta zirrikitu handiak uzten dituzte. Gogoa eman zidan hartu haien ontzi eta tramankuluak eta ni neu bazterrak astintzen hasteko. Lehenbailehen babestea komeni zen.

Bi gizonak, bata goian eta bestea behean, etxearen zoko eta azpi guztiak mama arroxaz bustitzen hasi ziren. Hamar minutu, eta lana burutua zegoen. Faktura jarri zidaten aurrean: 220 dolar. Orduan ere keinuren bat egingo nuen, eta cowboy itxura handiena zeukan exterminatzaile hark atera berriro pistola -hola esatearren-, eta errekamaran gordeta zeukan albistea disparatu zidan: "Oh, man! Hortxe zeneukan bat, atarian. Baina, lasai. Bertan akabatu dugu!". Zorionez, nik ere banituen hainbat bala errekamaran, eta haien artean Jonathan Swift-en aipu bat, zeinen arabera Eritasuna eta Medikua jainko beraren umeak diren. "Exterminatzailea eta alargun beltza ere bai, zalantzarik gabe -otu zitzaidan-. Zomorrorik gabe cowboy horiek ez lukete 220 dolarreko ordainik jasoko, eta Luis Corner edota Orozko jatetxeko afari goxoak ere ez lituzkete maiz egingo. Beraz, gezurra esan dit. Atarian ez zegoen armiarmarik". Zoritxarrez, ez naiz oso azkarra argudioak zorrotik atera eta disparatzen. Gogoeta atondu nuenerako, bi exterminatzaileak bere kamioitxoan zihoazen ihesi.

Astebete geroago, sartu nintzen Xabier Irujo historialariak unibertsitatean duen bulegoan, eta kristalezko ontzi handi bat ikusi nuen apal batean. Barruan zerbait zeukala iruditu eta hurbildu nintzenean, hatz txikiko azkazalaren tamainako armiarma beltz bat ikusi nuen. Eman nion buelta ontziari zomorroa beste aldetik ikusteko, eta hantxe zegoen mantxa gorria sabelean. "Hola, migala, Hello black widow, how are you?", esan nion lasaitasun itxurarekin. Berak ez zuen erantzun, baina begiratu bai, bere 8 begiekin.

Bertatik bertara, trinkotasun inpresioa egin zidan. "Etxeko garajean azaldu zen -adierazi zidan Xabier Irujok-. Deitu nuen gauza hauetaz arduratzen den bulegora, eta handik kentzeko esan zidaten, baina ukitu gabe. Nik ontzi honetan sartu nuen, eta ekarri egin dut. Ea zer pasatzen zaion hor barruan. Makaltzen hasten denean libre utziko dut". Begira jarri gintzaizkion biok, eta zomorroaren inguruko kontu guztiak berritu genituen. Oso pozoitsua zen, kontuz ibili beharra zegoen berarekin, batez ere umeak inguruan zirenenean. "Bertatik bertara ikusi eta gero, oker nengoela konturatzen naiz -esan nuen nik, Arreolaren ipuina itzultzen ari nintzen garaiko irudia gogoan-. Nik uste nuen armiarma iletsua zela."

Ile ezak arindu egiten zuen zomorroaren latza, baina ez zen kontsolamendu handirik. Izan ere, errealitateak haren beste alde gaizto bat erakusten zuen, zer indarra zeukan. Ikustekoa zen zein bizi igotzen zen kristalean gora ontzia astindu eta haren hondarrera botatzen genuen bakoitzean. "Istant bat beharko du honek ohe gainera igo eta masailean hozka egiteko", pentsatu nuen Arreolaren ipuineko pertsonaiaren ildotik, eta ondo gastatutzat jo nituen bi cowboy exterminatzaileei emandako 220 dolarrak.

Pasa ziren beste hamarren bat egun, eta gauza berri bat jakin genuen armiarmaz. Xabier Irujok berak adierazi zidan kristalezko ontziaren aurrean. "Ematen du ez duela oxigenorik behar bizitzeko. Eta janaririk ere ez". Hartu nuen ontzia, astindu nuen, eta armiarma ontziaren hondarrera erori zen. Tarterik gabe, han zihoan berriro kristalean gora. Sasoi betean zegoen. "Bihar mendira joatekoa naiz. Han libratuko dut", esan zidan Xabier Irujok. Ondo eritzi nion. Etsaiaren handitasuna onartzeak hobetu egiten gaitu.

Egun hartan, etxera itzuli nintzenean, zerbait sumatu nuen umeen gelako horman, txakar bat, orban ilun bat. Hurbildu, eta azkazal laurdenaren erdia zen armiarma marroi mantxarik gabea ikusi nuen, eta burua -erabat arreolatuta- argudioka hasi zitaidan: "Holako armiarma kaxkar batek mama arroxaren oztopoa gainditu badu, zer ez du lortuko kristalezko ontzian zegoen atleta horrek?". Hartu nuen sukaldetik ontzi bat armiarma marroi mantxarik gabea harrapatzeko, eta hor non zomorroak jauzi egin eta ezkutatu egin zitzaidan bistatik. "Ez zen ba arkakuso bat izango…", adierazi zidaten etxekoek. Nik seriotasuna eskatu nuen. Arazo bat geneukan. Nahiz 220 dolar gastatu, ez geunden babestuta.

Ez nien deitu cowboy exterminatzaileei, zeren, nire ingelesaren maila dela eta, dueloak ez baitzuen itxurarik ere izango. Eta etxean ere ez nuen kontua berriro aipatu. Eta, bai, gogorra izan zen. Norbera eta Don Beldur bakarka geratzen direnean, poz gutxi.

Ez nuke armiarma bati buruzko kronika xume hau fabularen esparrura eramanez bukatu nahi, baina errealitateak -egiarekin bakarrik isiltzen eta lasaitzen den errealitate horrek- halaxe eskatzen dit.

Kontua da -kontua izan zen- umeen eskolako liburutegian Nevadako arrastari eta intsektu pozoitsuei buruzko liburutto bat aurkitu nuela, eta hantxe ikusi, eskorpioiaren eta musker zapal baten artean, blak widow edo migala baten argazkia. Hala zioen azalpenak: "Garajeetan edo harri artean egoten da, eta bere hozka ez da sentitu ere egiten. Mintsu uzten du hozka egindako gorputzaren tokia, eta eragiten ditu hainbat arazo nerbio sisteman, baina normalean hiruzpalau egunetan desagertzen dira sintomak". Horixe zen guztia, eta hortik aurreragokoa, bai Arreolaren ipuineko pertsonaiaren sufrimenduak, bai nireak, bai cowboy exterminatzaileen argudioak, bai jendearen artean zabaldutako usteak, ez ziren errealitate, baizik eta phantasma. Baina, zer hedadura zuen phantasmak! Zer lan handia egiten zuen beldurrak!

Kontatu nuen etxean, eta denok ere lasaiago gelditu ginen. Baina handik egun gutxi batzuetara -eta hau da fabularen alderik esanguratsuena-, azkazal erdia adinako armiarma marroi mantxa beltzekoa ikusi nuen salako horman, eta, bi aldiz pentsatu gabe, jo zapatarekin eta mastrakatuta utzi nuen bertan. "Zergatik, fili mi? -esan izango zidan armiarmak ahal izatera-. Lehen, hor nonbait, baina orain? Orain badakizu egia. Ez dago arriskurik". Nik ezin izango nion erantzun onik eman. "Don Beldurren gauzak dira", esango nion azkenean. Baina erantzun hori eta batere ez, berdin.

 

Beldurra

2008-04-03  ¦  Nevadako egunak

Bada, beldurraz -diot nik, predikari haien erretorikaz- konparazio bera ezar daiteke: azaldu, aztertu, kontatu mila kasu, eta haiek denak ez lirateke inurriaren aurreneko mila pausoak baino. Eman beste hamaika mila, eta gaiaren inguruko lehen buelta osatuko genuke. Baina buelta hori ere ez litzateke izango infinitu baten abiapuntua baino. Laburtuz: ez da beldurra baino eragile nagusiagorik bizitza pribatuan zein publikoan. Pentsamenduaren eraikuntza handienak eta txikienak hura dute oinarri; askotan, hura bakarrik.

Garrantzi handikoa beti, are eta garrantzitsuago dirudi beldurrak gaurko egunean. Edo, behintzat, inoiz baino presenteago dago, azpitik gora egin eta azaleratu balitz bezala; halako mania bat balego bezala gizarteen eta pertsonen oinarri insecuro horren hautsak harrotzeko. Zabaldu Reno Gazette- Journal egunkaria -ez bereziki horia hemengo testuinguruan-, eta krimen baten berria ez denean, inguruko eskualde batean agertutako bakteria arraro eta mortalari buruzko kronika da, edota aurtengo gripearen aurka txertatzeko aldarri urgentea -zeren, noski, aurtengoa mortala izan baitaiteke.

Egunkaria itxi eta hezkuntzari buruzko aldizkari bat hartzean, berriz, ez da oharra faltako: erne guraso guztiak umeekin. Ez utzi behin ere bakarrik. Izan ere umea abducted -bahitua- izan daiteke, hala nola sekula gehiago azaldu ez diren ehunka batzuk azkeneko hogei urteotan. Eta, egunkariak edota aldizkariak bezala, dokumentu ofizialak ere izango du bere sustoa. "Errepasa itzazu datu guztiak eta ikusi ondo dauden -dio dokumentuak letra gorrietan-. Datuak faltsutzea gogorki kastigatutako delitua da. It?s the law".

Egunkariak, kazetak eta dokumentuak alde batera utzi eta joan gaitezen mendira, eta gainera lasai, aukeratu dugun mendian ez baita hartzik izaten. Baina ez da lasaitasunik, hantxe dago txartela: "Erne mountain lion edo puma delakoekin. Ibili taldean eta ez utzi umeak solte, zeren nagusiei gutxitan egiten baitiete eraso, baina umeei sarriago". Eta azaltzen bazaizu, hoberena -ematen du txartelak aholku-, begietara begiratzea, oihuka hastea eta harrika egitea. Eta eraso egiten badu, orduan utzi berriketak eta "ahalik eta bortitzen erantzun".

Utz dezagun mendia, joan gaitezen desertura. Lasai, rattlesnake edo kriskitin-suge asko daude, baina shy dira, lotsatiak, bere gisara uzten badituzu ez dizute ezer egiten. Benetako arriskua, joan zaren desertu horretan, errepide jakin bakarretik aldentzea da, zeren autoa hondatuz gero egunak edo asteak pasa daitezke inork aurkitu baino lehen. Eta, bide batez, egin al zenion errebisioa autoari? Gidariak, errebisiorik egin gabe abiatu denak, eskuko telefonoa pizten du seinale bila. Ezta zirkinik ere.

Azkenean -ez egunkari, aldizkari edo dokumentu, ez mendi eta ez desertu-, hiri batera joan gara, eman dezagun Las Vegasera. Tropicana Boulevardeko informazio bulegoan gelditu eta gauean dagoen ikuskari bati buruz galdetu dugu. Down Town-eko kale batean da. "Zu izatera ni ez nintzateke joango -dio arduradunak-. Leku hartan kasino zaharra besterik ez dago, mozkorrak eta droga". Arduradunak isilune bat egin du. "Eta hilketak ere bai", gehitu du ondoren.

Zalantzarik ez, beldurra azal-azalean dago Estatu Batuetan, eta hona etortzen den kanpotarrak ikasi egin beharra dauka presentzia horrekin bizitzen; bestela, larritasunak itota buka dezake edozein bazterretan. Oso desatsegina egiten da, noski. Konpainia beltzarekin bizi beharra zama handia da, eta welfare indize on guztiek ezin dute zama hori askorik arindu ahal. Ez da ahaztu behar beldurra dela -Don Beldur, Gonzalo de Berceo aspaldiko predikari haren izenez-, bizitzaren etsairik handiena.

¦ Erantzun bat
 

Paradisuaz - Aitaren heriotzaren urteurrenean

2008-03-31  ¦  Paradisuaz


ATERA ZEN ADAN PARADISUTIK

Atera zen Adan paradisutik, eta paradisuko landare berak
aurkitu zituen bidean, bereziki arrosa, palmondoa eta pikua,
eta eguzkia ere beti-betikoa iruditu zitzaion, eta ilargia berdin,
eta izarrak ere paradisuko gau oskarbietan ikusi izan zituenak,
Venus, Berenice edo Orion izendatuko zirenak geroan;
Eta holaxe-holaxe aldaketarik sumatzeke Adanek ez zuen mirarik
izan lehen egun haietan, eta negargurarik ere ez zuen sentitu,
eta larritasuna berriz ametsetan bakarrik, aingeru ezpatadun bat
azaltzen zitzaiolako mehatxuka sagar baten gorabehera zela-eta:
Baina, ametsak amets, goizaldeak bakea ekartzen zion Adani.

Denbora mugitzen hasia zegoenez udarari udazkena jarraitu zitzaion,
eta udazkenari neguko haize hotz traidorea, eta gau batez Adan
buruko minez esnatu zen, kopeta kiskaltzen berrogeiko sukarrarekin,
eta justu une hartan aldamenean zeukan andreaz ohartu zen kolpetik
eta totelka "hil egingo naiz, Eva maitea" adierazi zion sustoz.
Handik zazpi egunera, sendatua zegoen munduko lehen gripe hura,
eta Adanek "oso ondo nago" hots egin zuen, "inoiz baino hobeto".
Aldi harrigarria izan zen: jokatu berria zen lehenengoz "hil" aditza,
eta sekula inon izan gabeko zentzua hartu zuten giza harremanek;
bestalde, jaioa zen zorion berria, paradisukoarekin antzik gabea.

Denbora ez zen gelditzen, eta egunak eguna ekartzen zuen hutsik gabe
, eta Adan batzuetan lo geratzen zen palmondoaren azpian luze eta zabal
eta bestetan, berriz, Kain txikiak gorria harrapatu zuenean esate baterako,
erbinudea bezala ibiltzen zen, urduri, bere buruari ekinda ere bai inoiz.
Eta holaxe-holaxe egun batean azken ordua heldu zitzaion, bete zen
beragan ordurako arrosan idatzita zegoen mezua, eta tristezia apur batez
"badakit, Eva" esan zion andreari, "badakit hainbat ezbehar izan ditugula
eta ez zaizula behin ere ahaztuko zure seme maite Abeli gertatutakoa,
baina zer da bizitza, Eva, ezpada guk ezagutu duguna, paradisuaz kanpokoa?".
Eta halaxe-halaxe, hitz haiek ezpainetan, hil egin zen gizajoa, Adan.


ZERUA 1

Hegaldiak zortzi ordu iraun zuen, eta ia beste bi behar izan genituen maletak jaso eta gure bila etorritako autoa hartzeko. Umeak nekatuta zeuden, eta gazteenak segituan hartu zuen lo. Zaharrenak ordea ez. Isil-isilik zihoan, baina begirik itxi gabe. Eta hala segitu zuen gure jomugara iritsi ginenean ere. Galde egin genion azkenean, kezkaren bat ote zeukan. Berak baietz egin zuen buruarekin. "Ez ditut ikusi. Hainbeste denbora zerutik barrena, eta ez ditut ikusi", esan zuen. "Zein ez dituzu ikusi", galdetu genion. "Pertsonak", esan zuen. "Zein pertsona?". "Hildakoak", zehaztu zuen.


ZERUA 2

Desertutik gindoazen, inor gabeko errepidean. Kolore gorriztako lautadan, harkaitz are eta gorriagoak ernetzen ziren, batzuetan dorreak ematen zutenak eta bestetan orratzak. Zerua urdin zegoen.

Umeei esan genien paisaia bakana zela, guretzat erabat berria, eta begiratzeko leihatilatik. Begiratu zuten, baina umeek ohi bezala, kontenplazioari segundo gutxi batzuk eskainiz. Handik gutxira, lagunarteko zein familiako hainbat izen aipatu genizkien, zenbat gustatuko zitzaiekeen haiei munduaren eremu urrun hartan gurekin ibiltzea: "Harritu egingo lirateke holako desertu batekin. Begira zein izugarria den. Ez zaio bukaerarik sumatzen".

"XX gurekin egotea, horixe gustatuko litzaidake niri", esan zuen ume gazteenak. Urtebete lehenago hildako pertsona bat zeukan gogoan.

Ados etorri ginen besteok, eta batez ere beste umea, zaharrena. Halere, eranskin bat ezarri zuen ikasitako ipuinaren arabera: "XX zeruan dago, eta nik uste ondo egongo dela. Ez du sentituko paisaia hau ikusteko premiarik".

Autoaren aurreko eserlekuetan gindoazenok indartu egin genuen ikuspuntu hura, eta XX.en bizitza luzea aipatu genuen, eta berriro ere, metaforaren abantailaz baliatu eta azalpenak ekidinez, zerua. "Ez hartu penarik. Hura oso pozik egongo da zeruan".

"Ez dakit, ba -erantzun zigun ume gazteenak-. Ez zait iruditzen altura horretan oso gustura egongo denik".


ZEBRAK ETA HERIOTZA

Berrehun eta hiru zebra ginen eta korrika
gindoazen denok lur lehorra zapalduz,
eta Hogeita laua, Hogeita bosta eta Hogeita seia
neuzkan nik aurrean, atzean Hirurogeita bata
Hirurogeita bia eta Hirurogeita hirua,
eta bat-batean Ehun eta hamazortziak
Ehun eta hemeretziak eta Ehun eta hogeiak
albotik aurreratu gintuzten Ibaia! Ibaia!
oihu eginez, Ura! Ibaia,! Ura!,
eta Hogeita laua, Hogeita bosta eta Hogeita seia
Ura! Ibaia! Ura! oihuka hasi ziren, eta
Laurogeiak, Laurogeita batak, Laurogeita biak ere
aurrea hartu ziguten zalapartan Ura! Ibaia! Aurrera!,
eta Hogeita bostak ezkerrera egin zuen, eta
Hogeita lauak eta Hogeita seiak eskuinera egin zuten,
eta eguzkia ikusi nuen ibaian, ura distiratsu,
ura distiratsu eta aurrera, aurrera egin nuen,
eta Zazpiarekin eta Zortziarekin gurutzatu nintzen,
eta bustita zetozen, bustita urez, aho bete urez,
eta aurrera egin nuen eta Bostarekin eta Seiarekin
gurutzatu nintzenean kokodriloak! esan zuen Seiak,
eta aurrera, aurrera, eta kokodriloak! kokodriloak!
egin zuten denek oihu, Seiak, Bostak, Hamazazpiak
Hamarrak, Hogeiak, denek oihu kokodriloak,
kokodriloak, eta nik ura edan nuen,
ura ibaian, ur distiratsua, ur eguzkiz betea,
eta kontuz! kokodriloak! egin zuen oihu
nire ezkerrean Hogeita bostak,
eta ur distiratsuan busti-bustita atera nintzen,
eta Berrehun eta bostarekin eta Berrehun eta biarekin
gurutzatu nintzen eta kokodriloak! esan nien, kokodriloak!,
eta korrika segi nuen lur lehorra zapalduz,
eta Hogeita laua eta Hogeita seia neuzkan aurrean,
eta hutsune bat zegoen haien artean eta jauzi, jauzi,
jauzi egin nuen eta hutsunea niretzako hartu,
eta korrika jarraitu nuen lur lehorra zapalduz.

Ehun eta laurogeita hamazazpi zebra ginen,
eta korrika gindoazen denok lur lehorra zapalduz,
eta Hamarra, Hamaika eta Hamabia neuzkan nik aurrean,
eta Berrogeia eta Berrogeita bata atzean.


CLEMENTINE

Laurogei edo laurogeita bost urteko andreak
Cowboy sonbreiru gorriekin janzten hasi zirenetik,
Heriotzak makalagoa dirudi, Oh my darling
Oh my darling, Oh my darling Clementine*!

Eta sonbreiru gorriarekin alkandora gorri bat
zilarrezko botoiekin, eta txaleko estu-estua
lore estanpatu handiekin, Oh my darling
Oh my darling, Oh my darling Clementine!

Eta bota takoi luzeak, eta cowboy galtzak
Eta gerrikoa sendo, Colt berrogeita bostari
ondo eusteko egoki, Oh my darling
Oh my darling, Oh my darling Clementine!

Eta begiak urdinak eta ilea zuri, eta zaldia
atarian, edo agian ez, eta saloon barruan musika,
eta sonbreiru gorria airean gora, Oh my darling
Oh my darling, Oh my darling Clementine!

Eta heriotza gordeta biolinistaren atzean,
eta zu dantzan zure bota takoi-luzeekin
norbaiti agur egiten eskuaz, oh my darling
Oh my darling, Oh my darling Clementine.

Eta segaren punta biolinaren gainetik ageri,
beheraka dator sonbreiru gorria, hala dirudi,
eta pieza hau bukatzera doa, Oh my darling
Oh my darling, Oh my darling Clementine!

Azkarra da heriotza bere sega erabiltzen,
baina azkarragoa zu pistola ateratzen,
eta dueloa irabazi egin duzu, Oh my darling
Oh my darling, Oh my darling Clementine!

Biolinista kantatzen hasi da, Oh my darling,
Oh my darling, Oh my darling Clementine,
baina zu eseri egin zara zure sonbreiru gorriarekin
nekatu xamarra zaudelako, Oh my darling Clementine!

Heriotza ihesi doa saloonaren atzeko atetik,
esan ohi den bezala hautsa du gaurkoan irentsi,
eta dena zuri eskerrak, Oh my darling
Oh my darling, Oh my darling Clementine!

Laurogei edo laurogeita bost urteko andreak
cowboy sonbreiru gorriekin janzten hasi zirenetik,
Heriotzak makalagoa dirudi, Oh my darling
Oh my darling, Oh my darling Clementine!

¦ 5 erantzun
 
Albiste zaharragoak »